VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ THẾ KỈ X ĐẾN THẾ KỈ XV
I.Giới thiệu khái quát:
- Văn học thời kì này phát triển trong hoàn cảnh dậy gió tưng bừng nhất của lịch sử dân tộc:
+ Hai lần chiến thắng chống quân Tống
+ Ba lần chiến thắng quân Nguyên Mông.
+ Hai mươi năm chiến đấu và chiến thắng quân Minh
- Văn học từ thế kỉ X đến Thế kỉ XV được phát triển trên hiện thực phát triển hào hùng của dân tộc đã giành được độc lập chủ quyền sau gần 1000 năm Bắc thuộc. Sau khi giành quyền tự chủ, dân tộc ta vẫn phải chiến đấu liên tục chống quân xâm lược để bảo vệ bờ cõi và giải phóng dân tộc.
- Giai cấp phong kiến thời kì này có một vai trò rất tích cực, đã lãnh đạo nhân dân ta đánh thắng giặc Tống, Nguyên, Minh, giữ yêu bờ cõi, xây dựng một quốc gia phong kiến độc lập, thịnh vượng về kinh tế, chính trị, văn hóa.
- Văn học thời kì này có bước phát triển nhảy vọt so với tiến trình lịch sử văn học dân tộc. Nhiều áng văn thơ yêu nước ra đời như bản anh hùng ca của thời đại. Tiêu biểu là các tác phẩm như : Nam quốc sơn hà, Chiếu dời đô, Hịch tướng sĩ, Phò giá về kinh, Bình ngô đại cáo…
- Xu hướng chính của thời kì này là: Ca ngợi chủ nghĩa yêu nước, thể hiện lòng tự hào dân tộc và khát vọng về nền thái bình thịnh trị cho đất nước.
-Thành phần chủ yếu của văn học thời kì này viết bằng chữ Hán, từ thế kỉ XIII có chữ Nôm. Nhưng thành tựu chủ yếu vẫn là văn học viết bằng chữ Hán
II. Những nội dung cơ bản:
1.Cảm hứng yêu nước:
- Văn học thể hiện tinh thần dân tộc, linh hồn của thời đại và tư tưởng của các nhà văn, nhà thơ. Khi vận mệnh đất nước như ngàn cân treo sợi tóc, các tác giả đều hướng ngòi bút vào một cảm hứng mãnh liệt nhất , đó là cảm hứng yêu nước. Là những con người trực tiếp chứng kiến những bước thăng trầm của lịch sử và cả chính họ cũng làm nên lịc sử. Vì vậy những trang thơ, văn yêu nước đã in đậm những chiến công như mang hơi thở của một thời đại hào hùng từng vang bóng bao anh hùng hào kiệt.
a. Cảm hứng yêu nước trước hết là ý thức kiên quyết bảo vệ chủ quyền, lãnh thổ thiêng liêng của đất nước, nêu cao quyết tâm chiến thắng kẻ thù, bảo vệ độc lập tự do cho dân tộc. Một số tác phẩm tiêu biểu thể hiện cảm hứng này:
* Bài Nam quốc sơn hà (Lí Thường Kiệt)
- Nội dung: Là bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên, khẳng định chủ quyền của một đất nước; nêu cao ý chí quyết tâm bảo vệ độc lập tự do cho Tổ quốc.
- Nghệ thuật: Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt, giọng văn đanh thép, hùng hồn, có sức thuyết phục người nghe.
* Bài “Hịch tướng sĩ” của Trần QuốcTuấn.
- Nội dung: Phản ánh tinh thần yêu nước nồng nàn, lòng căm thù giặc sâu sắc; ý chí quyết chiến, quyết thắng kẻ thù , lời kêu gọi đoàn kết đánh giặc cứu nước.
- Nghệ thuật: lời văn thống thiết, cách lập luận chặt chẽ, là một áng văn chính luận xuất sắc.
* Bài “Phò giá về kinh”- Trần Quang Khải:
- Nội dung: Thể hiện hào khí chiến thắng giặc ngoại xâm, chủ nghĩa yêu nước được phát huy cao độ trong thời kì này.
- Nghệ thuật: Thể thơ ngũ ngôn tứ tuyệt, cảm xúc dồn nén trong ý tưởng.
b.Cảm hứng yêu nước được thể hiện ở tình yêu quê hương, yêu thiên nhiên, yêu hòa bình.
* Bài “Thiên trường vãn vọng”- Trần Nhân Tông.
- Nội dung: Khắc họa một bức tranh quê bình dị, đầy sức sống, thể hiện tâm hồn, tình cảm máu thịt của một vị vua với quê hương nơi thôn dã.
- Nghệ thuật: Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt, từ ngữ gợi cảm, giàu chất liên tưởng.
* Bài “Côn sơn ca” – Nguyễn Trãi:
- Nội dung: Sự giao hòa trọn vẹn giữa con người và thiên nhiên, thể hiện tình yêu thiên nhiên, quê hương sâu sắc.
- Nghệ thuật: Thể thơ lục bát bình dị, nghệ thuật điệp từ, hình ảnh tượng trưng gợi cảm.
2.Lòng tự hào dân tộc và khát vọng hòa bình:
a. Lòng tự hào dân tộc:
* Tự hào về nền văn hiến lâu đời của đất nước
Bài “Như nước Đại Việt ta”
-Nội dung: Lòng tự hào về một đất nước có nền văn hóa lâu đời của đân tộc, có lãnh