THƠ VUI TẶNG MẸ VỢ

Trần Đăng Khoa

Mẹ từng lặn lội suốt đời

Trên những cánh đồng hoang dại

Tìm ánh trăng non ngàn xưa

Toả mát màu da con gái

Mẹ vượt qua bao đỉnh núi

Trập trùng rừng mộng suối mơ

Chọn những sắc hoa đẹp nhất

Làm nên làn môi thơm tho

Rồi mẹ ngược miền thiếu nữ

Lọc từng nét đẹp vẻ xinh

Kiếm nỗi dịu dàng muôn thuở

Chuốt nên vóc dáng con mình

Mẹ trao thiên thần của mẹ

Cho một chàng trai nghèo nàn

Thế là con thành ông chủ

Bỗng nhiên giàu nhất thế gian…

1998

Lời bình:

        Trên đời này, ai cũng có hai người mẹ. Nếu sinh ra là trai, ta còn có mẹ vợ; là gái, ta còn có mẹ chồng. Mẹ vợ, mẹ chồng cũng ân đức cao dày như mẹ đẻ, đáng ngợi ca nhiều mới phải. Thế mà nghệ thuật, thơ ca hãy còn nặng nợ! Thơ về mẹ chồng, kể cũng đã có mấy bài hay. Còn mẹ vợ? Bài này của nhà thơ Trần Đăng Khoa có lẽ vẫn đang là của hiếm. Với cái nhìn mới mẻ và sắc sảo, nhà thơ đã đánh giá đối tượng bằng giác độ thẩm mĩ, bằng sự cảm nhận về cái đẹp. Từ đó, hoá thân vào nhân vật trữ tình chàng rể, anh đã nói đúng vào đặc trưng của phái đẹp. Trên cái nền ấy, chàng rể mới có thể phát ngôn một cách đích đáng nhất về công lao to lớn của mẹ vợ. Đó là công mẹ sáng tạo ra công trình cái đẹp cho riêng chàng thụ hưởng. Ba khổ thơ đầu, tưởng tượng về quá khứ, chàng rể hình dung ra và đặt mẹ trong một trường hoạt động giữa không gian bao la và thời gian đằng đẵng. Mẹ đã “lặn lội suốt đời” trải bao gian lao vất vả để “tìm ánh trăng non ngàn xưa”, rồi “vượt qua bao đỉnh núi” nơi “rừng mộng sối mơ” để “chọn những sắc hoa đẹp nhất”, lại “ngược miền thiếu nữ” thơ mộng, xa xôi để “lọc từng nét đẹp vẻ xinh” mà dồn tụ vào đây…Nghĩa là, toàn những thứ kết tinh quý hiếm của thiên nhiên tạo hoá. Tác giả khéo đặt hàng loạt động từ đứng đầu câu: tìm, kiếm, lọc, chọn để diễn tả sự dày công, chắt chiu, cần mẫn…Rồi bằng tất cả sự công và tài hoa của một người nghệ sĩ, mẹ đã “chuốt nên” hình hài, “vóc dáng con mình” tuyệt đẹp. Ở đây, quan niệm thẩm mĩ hiện đại “nhất dáng, nhì da, thứ ba khuôn mặt” được gợi ra từ “màu da con gái”, từ “làn môi thơm tho” và từ “nét dịu dàng muôn thuở”. Đúng là cả một lâu đài nhan sắc. Lại thấy, mọi tưởng tượng, mọi lời thơ hoa mĩ đều cất cánh từ hiện thực. Thực tế cho hay, mẹ vốn biết cái lẽ “trai tài- gái sắc”, nên sinh con gái ra, mẹ đã cùng bố nuôi dưỡng, dạy bảo đủ điều “công- dung- ngôn- hạnh”. Còn việc làm đẹp, làm duyên cho con quả là thiên chức của mẹ: chăm chút, trau tria từng li từng tí; từ bước đi dáng đứng, đến hàm răng mái tóc , cho đến ánh mắt, nụ cười…Mà đâu phải ngày một ngày hai. Xin thưa, phải hơn hai mươi năm ròng, cục cưng của mẹ mới thành một thiếu nữ đẹp xinh, duyên dáng. Và, …đến lúc, cái công trình thẩm mĩ ấy đạt vào chuẩn đẹp nhất, mẹ đã “trao” của báu này cho chàng rể. Đến khổ cuối mới là thơ vui. Vui mà không đùa. Đằng sau cách nói thậm xưng, dí dỏm là cả một sự chân tình. Có người băn khoăn dùng chữ “trao” có quá nhẹ nhàng, đơn giản? Không đâu! Mẹ biết chọn mặt mà gửi… “thiên thần của mẹ” chứ. Truyện Kiều chẳng đã dạy “Nuôi con những ước về sau/ Trao tơ phải lứa, gieo cầu đáng nơi”. Cha mẹ nào chẳng vậy. Chữ “thiên thần” đặt vào đây vừa tôn vinh được công lao của mẹ vợ vừa tự hào về cái đẹp ở vợ mình theo cái lí vững chãi “Thế gian đẹp nhất là người tôi yêu”. Tất nhiên! Còn ai đẹp hoa hậu, á hậu ở đâu…mặc! Tự nhận mình là “chàng trai nghèo nàn” cũng là cách nói khiêm nhường và hợp lẽ, cốt để đối chọi, làm bật nổi sự giàu có ở trong câu kết: “Thế là con thành ông chủ Bỗng nhiên giàu nhất thế gian…” “Bỗng nhiên”: một một sự chuyển hoá mau lẹ về chất. Từ chỗ nghèo nàn, tay trắng, nhờ ơn mẹ mà con đã có tất cả: có người đẹp, có tình yêu, có hạnh phúc- hồng nhan tri kỉ suốt đời…Của vô giá! Vàng bạc, châu báu dẫu có bao nhiêu nào có đổi mua được. “Giàu nhất thế gian” cũng phải. Thật là vui vẻ, lạc quan: cả một bầu trời hạnh phúc mở ra!

           Có một điều ngoài văn bản khá thú vị: khi cho ra đời bài thơ này, năm 1998, Trần Đăng Khoa chưa phải đã “giàu nhất thế gian”. Thế mà anh vẫn thực hiện được cái thiện ý: thay mặt tất cả các chàng rể vái tặng các bà mẹ vợ bằng “những dòng thơ tươi xanh” này. Bài thơ sẽ nhận được sự “đồng tình, đồng ý”, sự đồng cảm sẻ chia của họ. Nếu không tin, các cô, các chị, cả các bà nữa, hãy mời phu quân đọc bài thơ và lời bình này xem!

Phạm Văn Chữ